Meðferð SÁÁ

Með vaxandi þekkingu er áfengis- og vímuefnafíkn smám saman að birtast mönnum sem líffræðilegur heilasjúkdómur sem myndast við endurtekna notkun vímuefna. Sjúkdómurinn á sér mislangan sjúkdómsþróunarferil þar sem umhverfis- og erfðaþættir verka saman og skapa fullmótaða sjúkdómsmynd. Í lok þróunarferilsins stendur einstaklingurinn uppi með breyttan heila. Starfsheildir heilans hafa breyst vegna breytinga á taugafrumum og boðefnum þeirra. Nú liggja fyrir líffræðilegar skýringar á jákvæðri og neikvæðri hvatningu til að halda vímuefnaneyslunni áfram þrátt fyrir að það skaði einstaklinginn þegar til lengri tíma er litið. Einhvers staðar á þróunarferlinum missir sjúklingurinn hæfni til að sporna gegn fíkn sinni og þótt hann vilji sjálfur hætta tekst honum það ekki þrátt fyrir ýmsar tilraunir. Lækningin er því fólgin í að stöðva neyslu allra vímuefna og hjálpa sjúklingnum að komast yfir eða lifa með því líffræðilega ójafnvægi sem skapast hefur í heilanum.

Með vaxandi þekkingu má búast við að lyfjameðferð geti komið hér að haldi eftir að fráhvörfum líkur. Enn er þó meðferðin aðallega byggð á að kenna sjúklingnum að lifa við líffræðilegt ójafnvægi meðan tíminn er látinn um lækninguna. Ævarandi bindindi er síðan eina tryggingin fyrir varanlegri lækningu.

SÁÁ hefur byggt upp alhliða meðferðarþjónustu fyrir áfengis- og vímuefnasjúklinga og aðstandendur þeirra sem býður upp á marga valkosti. Sjúkrastofnanir SÁÁ og reyndar sambýlin líka vinna saman sem ein heild og bjóða sjúklingunum mismunandi meðferð  eftir því hver meðferðarþörf þeirra er og hvaða tækifæri sjúklingar hafa. Þannig getur meðferðin verið allt frá stuttu inngripi á göngudeild upp í að vera viðamikil meðferð á Sjúkrahúsinu Vogi og öðru hvoru endurhæfingarheimilinu í eitt ár með göngudeildarstuðningi og dvöl á sambýli annan eins tíma.

Eftir meðferð fá sjúklingar formlegan stuðning á göngudeildum SÁÁ* einu sinni til tvisvar í viku í þrjá til tólf mánuði. Auk göngudeildarinnar í Reykjavík rekur SÁÁ einu göngudeildina fyrir áfengis- og vímuefnasjúklinga utan höfuðborgarsvæðisins á Akureyri. Foreldrum, mökum og öðrum úr fjölskyldu vímuefnaneytandans býðst sérstök fræðsla og meðferð á göngudeildunum.

Fimm meginleiðir

Meðferðarúrræðin og aðstoðin eru margbreytileg en þó má greina fimm meginleiðir sem standa sjúklingum til boða að lokinni dvöl á Vogi.

• Fyrsti möguleikinn er að fólk fari til síns heima að lokinni stuttri dvöl á Vogi og fái eftir það óskipulagðan stuðning frá göngudeild eftir þörfum.
• Annar valkostur er fyrir þá sem búsettir eru á Reykjavíkursvæðinu, eru eldri en 25 ára og búa við nógu góðar félagslegar aðstæður og líkamlega heilsu. Þessir einstaklingar fá göngudeildarmeðferð í Reykjavík fjögur kvöld í viku fyrstu fjórar vikurnar en síðan einu sinni í viku næstu þrjá mánuðina.
• Þriðji möguleikinn fyrir karla og konur er að fara á Staðarfell eða Vík til fjögurra vikna endurhæfingar og þiggja að þeirri dvöl lokinni stuðning frá göngudeild í tvo til þrjá mánuði.
• Fjórði möguleikinn er fyrir endurkomukarla og felst hann í sérstakri meðferð í fjórar vikur á Staðarfelli (Víkingameðferð) og síðan stuðningi í göngudeild í eitt ár.
• Fimmti valkosturinn er sérstaklega fyrir konur. Að lokinni dvöl á Vogi fara þær í sérstaka fjögurra vikna kvennameðferð á Vík og þaðan í göngudeildarstuðning í eitt ár.

* Viðbúnaði á göngudeild má skipta í tvö stig

Fyrsta stigs viðbúnaður á göngudeild  við Sjúkrahúsið Vog.
Þar eru læknar til staðar og stjórna meðferðinni um leið og fyrir hendi er hjúkrun, sálfræðiþjónusta og ráðgjafaþjónusta. Megin markmið sem unnið er að á slíkri göngudeild er greining og meðferð á fráhvörfum, geðrænum og líkamlegum fylgikvillum og sjúkdómum. Deildinni er einkum ætlað að fylgja eftir meðferð á Vogi og gera mögulegt að stytta dvöl þar.

Annars stigs viðbúnaður á göngudeild, göngudeildir í Reykjavík og á Akureyri.
Þar er til staðar ráðgjafaþjónusta sem unnin er undir faglegri stjórn lækna og ráðgjafar eiga þess kost að ráðfæra sig við lækna í daglegu starfi og vísa sjúklingum til annarra heilbrigðisstarfsmanna í samráði við þá ef þörf er á.  

Áfengis- og vímuefnafíkn

Þekking á áfengissýki- og vímuefnafíkn hefur vaxið hröðum skrefum undanfarin 25 ár. Munar hér mestu um undraverðar framfarir í þekkingu okkar á uppbyggingu og starfsemi heilans og áhrifum vímuefna á hann. Í kjölfarið hefur áhugi heilbrigðisstarfsmanna á vímuefnafíkn aukist sem aftur hefur leitt til mikilla framfara í meðferð við vímuefnafíkn. SÁÁ hefur notfært sér þetta og miklar breytingar til batnaðar hafa orðið í áfengis- og vímuefnameðferðinni sem samtökin bjóða upp á undanförnum árum. Það liggur mikið við að vímuefnasjúklingar og aðstandendur þeirra notfæri sér meðferð og fagfólkið sem kemur að málinu greini vandann fljótt og vel og vísi skjólstæðingum sínum þangað. Vandinn er svo stór og líf svo margra ungra karla og kvenna í húfi.

Meðferð dugar vel

Það er einnig mjög mikilvægt fyrir alla að vita að nú er til meðferð við vímuefnafíkn sem dugar vel. Fjölmörg meðferðarúrræði hafa verið búin til og þróuð á síðustu 50 árum. Rannsóknir hafa sýnt að mörg þessara úrræða virka vel hvert fyrir sig og enn betur sé þeim raðað saman og sett í skynsamlega samfellu. Þetta hafa meðferðarstofnanir fyrir áfengis- og vímuefnasjúka notfært sér og sumum tekist að skapa góða meðferð.

Læknisfræðileg þekking

Á síðasta áratug hafa framfarir í taugalífeðlisfræði og aukin þekking á starfsemi heilans smám saman dregið úr ágreiningi heilbrigðisstarfsmanna um eðli áfengi - og vímuefnafíknar. Nú hillir undir að þekkingin leysi þessar deilur endanlega. Umræðan meðal almennings einkennist þó mikið af tískusveiflum og fordómum og er oft og tíðum í engu samræmi við þá læknisfræðilegu þekkingu sem liggur fyrir. Þetta hefur löngum verið áberandi þegar áfengissýki er til umræðu og setur nú mark sitt á umræðuna um kannabisefni. Það er hlutverk lækna og annarra heilbrigðisstarfsmanna að taka þátt í þeirri umræðu og koma til almennings þeirri miklu læknisfræðilegu þekkingu sem er tiltæk.